Ana Düşünce – Konu

KONU NEDİR

Bir yazıda anlatılana konu denir.

Konu, paragrafta ele alınıp işlenen olguya, kavrama, düşünceye, duyguya denir.

Püf Noktası!

Konuyu bulmak için “Parçada ne anlatılıyor, anlatılan nedir, bu parça neyİ anlatıyor?” tarzında sorular sorulmalıdır.

Aklında Bulunsun!

Bir parçanın konusu parçanın sonucu değildir. Parçanın konusu geneldir. Örneğin “sanatın kişiye kattığı değerler”, “sanatsal edimin toplumsallaşmaya katkısı”, “patates tarlasındaki işçilerin ağır çalışma koşulları” bir parçanın konusu olarak seçilebilir.

Dikkat!

Bir parçanın konusu aranırken;

1. Giriş cümlesine odaklan!

2. Sonuç cümlesine odaklan!

3. Giriş ve sonuç cümlelerini seçeneklerle ilişkilendir, hangisi genel olarak ilgiliyse doğru seçenek odur.

Konuyu Sınırlandırma

Bir metin oluşturmak için önce konuyu belirlemek gerekir. Konu belirlendikten sonra ana çizgileriyle sınırlandırılmalıdır. Konunun sınırlandırılması o konuyu dağınıklıktan, belirsizlikten kurtarır.

Yazar, konuyu içerdiği düşünceye göre sınırlandırabilir. Okur kitlesinin özelliklerine göre sınırlandırabilir. Yine yazının türüne, yazıda kullanacağı anlatım yoluna göre de sınırlandırabilir.

Örneğin bir yazının konusunun “roman” olduğunu düşünelim. Bu çok geniş bir konudur. Yazar bu konuyu “Türk romanı”, “Türk romanında Batılılaşma”, “Türk romanında etkilenilen akımlar,” “Halit Ziya ‘nın Türk romanındaki yeri” şeklinde sınırlandırabilir. Konu, işlenen düşünce bakımından olduğu kadar bakış açısı, işlenen duygular, zaman hatta kişiler bakımından da sınırlandırılabilir.

Konunun Bakış Açısını Belirleme

Konu, farklı bakış açılarıyla ele alınabilir. Bunlar somut bakış açısı, soyut bakış açısı ve öznel bakış açısı olmak üzere temelde üçe ayrılır:

1.Somut bakış açısında konu, beş duyudan hareketle işlenir. Bu bakış açısında işlenenleri somutlaştırma söz

konusudur. Böylece yazar, anlatılanların daha kolay anlaşılmasını sağlayacaktır.

2.Soyut bakış açısında konu, zihinsel yönden ele alınır. Bu bakış açısında yazar, mantıksal yollara başvurur, akıl ve mantığa dayalı açıklamalar yapar.

3.Öznel bakış açısında kişisel değerlendirmeler ağır basar. Yazarın olay ve olgulara bakışında kişisel düşünceleri, kendi beğenileri hâkimdir. Bilimsel yazılar, ansiklopediler, ders kitapları somut; öykü, roman, deneme gibi yazı türleri soyut ve öznel bakış açısıyla yazılabilir.

Tema

Tema soyut bir düşünce, konu ise bu soyut düşüncenin daraltılarak somut hâle getirilmesidir. Örneğin “sevgi, ölüm, ayrılık…” birer temadır. Bu somut kavram ya da düşünceler metinde somutlaştırıldığında konuyu oluşturur, konu hâline gelir. Örneğin “Sevginin toplum yaşamındaki yeri, ölüm duygusunun Türk şiirindeki yansımaları” birer konudur.

KONU SINAVDA NASIL SORULUR?

1. Bu parçanın konusu aşağıdakilerden hangisidir?

2.Bu parçada aşağıdakilerden hangisine değinilmiştir?

3.Bu parçada aşağıdakilerden hangisinden yakınılmaktadır?

Bu parçada… hangi yönü üzerinde durulmaktadır?

Dikkat! Bu tip sorularda sözü edilenin en belirleyici özelliğine odaklanın!

2.PARAGRAFTA VURGU (ANA DÜŞÜNCE)

Yazarın önemli işlerinden biri de yaşamda gözüne en çok çarpması gereken şeyi seçmek, yazıda bir tümceyi, belli bir durum içindeki anlamını sezdirerek okura duyurmak , okuru o  tümceye yoğunlaştırmak, o tümceye odaklanmasını sağlamak gerekir.

İşte Vurgu
Okurun özellikle yoğunlaştırıldığı, özellikle belirtilmek, anlatılmak, ifade edilmek istenen bölümdür. Bu bölüm aynı zamanda yazının merkezidir. Geriye kalan bütün cümleler bu bölümün daha iyi anlaşılması için kurulur.

Vurgulamak Nedir?

Bir yazı veya konuşmada sürekli olarak öne sürülen, önemle belirtilmek istenen düşünceye dikkati çekmek, belli bir noktayı altını çizerek belirtmek, belirlemek, damgasını vurmak.

Bunu Hiç Unutma!
Vurgulanan düşünce, kişisel bir doğrudur, iddialı bir düşüncedir. Bir yazıyı okurken öncelikle burayı bulmak gerekir.

Kısaca Ana Düşünce
Anlatılanlarla ilgili varılmak istenen sonuçtur.

Örnek-1

Konu (Anlatılan): Dar gelirli insanların yaşama bakışı

Ana düşünce (sonuç): Dar gelirli insanlar yaşama genellikle dar bir pencereden bakar.

Örnek-2

Konu (Anlatılan): Genç yazarların konu seçimi

Ana düşünce: Genç sanatçılar konu seçerken

daha çok onları hemen parlatacak popüler konulara yönelirler.

Dikkat! Dikkat edilirse ana düşünce konudan çıkarılan sonuçtur. Yani yazar önce anlatacak bir konu seçiyor, sonra da o konudan bir sonuç elde ediyor.

ANA DÜŞÜNCE SORU TİPLERİ

Bu parçada anlatılmak isteneni içeren en genel yargı numaralanmış cümlelerden hangisidir?

Bu parçadaki değerlendirmeye göre asıl anlatılmak istenen aşağıdakilerden hangisidir?

Bu paragrafta anlatılmak istenen aşağıdakilerden hangisidir?

Bu parçada anlatılan olaya bakarak aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşabiliriz?

Bu parçada vurgulanmak istenen düşünce aşağıdakilerden hangisidir?

ANA DÜŞÜNCE YÖNLENDİRİCİ SÖZCÜKLER

Önemli olan, İşte bu yüzden, Oysa, Ama, Çünkü, Açıkçası, İşin temelinde, Bana kalırsa, Yeter ki, Ancak, Kısacası, Öyleyse, O halde, Demek ki, Denilebilir ki, Bence, Tam tersine, Bu açıdan bakılırsa

Ana Düşünce Daha İyi Anlaşılsın Diye Ne Yapılır?
Örnekler verilir.

Benzetmelere yapılır.

Karşılaştırmalar yapılır

Tanıklara başvurulur.

Alıntılardan yararlanılır.

Sayısal verilerde bulunulur.

Tanımlamalar yapılır.

Kişileştirmeler yapılır.

Aklında Bulunsun!

Bir yazıyı ya da soruyu hızlı okuyabilirsin ama hızlı okuduğun yazının neresinin önemli olduğunu bulamayabilirsin.

Yazarın o yazıyı niçin yazmış olabileceğini bulursan vurgulanmış yeri buldun demektir.

Peki, Bu Yazılarda Ana Düşünce ( Vurgulanmış Bölüm ) Yazının Neresinde Olur?

Tartışmacı paragraflarda ana düşünce genellikle ilk ve son cümlede aranır.

Öyküleyici parçalarda yazının bütününe sindirilir.

Püf Noktası!

Ana düşünceye kısa yoldan ulaşmak için

1. “Bu nedenle, sonuç olarak, çünkü, zira, oysa, tam tersine, son olarak…” gibi bağlayıcı ögelerin bulunduğu cümlelere odaklan!

2. Baştan ve sondan ikişer cümle okuyup seçeneklerle ilişkilendir ana düşünceyi kısa yoldan bulman %90 kolaylaşır.

3. Bir parçada tanık gösterilmişse tanık ne diyorsa ana düşünce odur.

4. Bir parçada örnekleme varsa örneğin öncesindeki cümle ana düşüncedir.

5.Parçada karşılaştırma varsa karşılaştırılan ögeler arasındaki farka ve benzerliğe bakmanız gerekli7. Bu kadar yöntemden sonra ana düşünceyi saptayamıyorsan sorun sendedir: Dön, nerde hata yaptığına bak!

3.BİR YAZININ BAŞLIĞI

Bir yazının, bir kitabın bölümlerinin başına konulan ve konuyu kısaca tanıtan ibare, serlevha.

Başlık Paragrafın Neresinden Seçilir?
Başlık paragrafın ana düşüncesinin ve konusunun özetidir. Genellikle paragrafın ana düşüncesinden yola çıkılarak tahmin edilir.

Kulağa Küpe!Başlık parçada en çok tekrar edilen sözcükten ve ilk ve son cümleden yola çıkılarak bulunur.

Başlık aslında ana fikirle doğrudan ilgilidir. Konu ve ana fikir bulunduktan sonra başlığı bulmak oldukça basittir. Başlık genellikle tek, bazen iki kelimeden oluşur. Hatta konuyu oluşturan kelime çoğunlukla başlık yerine de geçer. Başlığa bakınca parça, parçaya bakınca başlık akla gelir. İki kavram birbiriyle o denli ilişkilidir.

Dikkat! Öyküleme parçalarına başlık bulmak için parçanın tamamı okunmalıdır.