Blog

Paragrafta Hız- ALES ve DGS için Sözel Mantık-1

Gönderen:

Paragrafta Hız- ALES ve DGS için Sözel Mantık-1

ÖN UYARILAR

1.Akıl yürütme sorularında metinle ilgili sorular birbirinden bağımsızdır. Yani gruptaki bir soruyu cevaplayıp cevaplayamama bir başkasını cevaplamada etkili olmamaktadır.Paragrafta Hız- ALES ve DGS için Sözel Mantık-1

2.Ayrıca sorular birbirinden bağımsız cevaplanacağından bir sorunun doğru cevabı, başka bir sorunun doğru cevabıyla uyuşmayabilir.

3.Bu soruları cevaplarken basit şema ya da tablolar oluşturmak cevaplamayı kolaylaştıracaktır.

Soruları cevaplamada yararlanılacak bilgilerden bir kısmını verilen ilişkilerden çıkarmak gerekebilir.

Örnek:

Bir raftaki kitaplardan A, B ‘nin sağında, C de  A’nın sağındaysa bu bilgiden C’nin B’ye göre sağda olduğu anlaşılmaktadır.

Ancak Verilen İlişkinin Açık Bir Biçimde Gerektirmediği Başka İlişkilerin Var Olduğu Kabul Edilmelidir. Örneğin, Zeki’nin benden uzun olması onun benden ağır olduğunu göstermez

Sorularda Kullanılacak Malzeme Hipotetik (Varsayımsal) Bir Durumla İlgili Olacaktır.

 

Seçilecek Malzeme, Okul Başarısı Ve Öğrenim Gördüğü Alan Ne Olursa Olsun Bir Üniversite Mezununun Karşılaşmış Olması Ve Anlaması Beklenen Türden Olacaktır.

DİKKAT! Bu soruların cevaplanabilmesi için formel mantık bilgisine ihtiyaç yoktur.

AMA bazı temel düşünme becerilerine ihtiyaç vardır.

Şimdi bu düşünme becerilerini tek tek inceleyelim.

SÖZEL AKIL YÜRÜTME (MUHAKEME ) BECERİLERİ

AKIL YÜRÜTME(DÜŞÜNME) NEDİR?

Zihnin bir konuyla ilgili bilgileri karşılaştırarak, aralarındaki bağlantıları(ilişkileri) inceleyerek bir yargıya ya da karara varma etkinliğidir.

Başka bir deyişle zihnin, önermeler arasında ilişki kurup bir sonuca varması.

BAĞLANTILARIN İDRAKİ (KAVRANMASI)

Arapça drk kökünden gelen idrak « merdivenin en alt basamağı, bir şeyin en dip noktası» sözcüğünden alıntıdır.

İdrāk »bir şeyin sonuna veya dibine ulaşma, erme, bir şeyi tam olarak kavrama, anlama» anlamına gelir. Yani zihni adım adım ilerleterek bağlantıları kavratıp varsayımsal sonuca gitmektir.

Bu sorularda ilk yapılması gereken, önermeler arasındaki bağlantılar idrak etmektir.

Dikkat! Akıl yürütme sorularını sağlıklı çözmek için öncelikle çıkarım yapabilmeyi öğrenmelisiniz.

ÇIKARIM (İSTİDLAL, İNFERENCE)

Verilenlerden hipotetik (varsayımsal) sonuç çıkarmadır. Bu sorularda önemli olan verilen önermeler ve yargılara arasındaki ilişkilere bağlı olarak çıkarımlarda bulunabilmektir.

İki Şekli Vardır:

*Birleştirme (Sentez, Composition):Bazı bakımlardan birbirine benzeyen parçaların (cüz, ferd) benzemeyen yanlarını bir yana koyup, benzer nitelikleri itibariyle onları bir araya getirme.

*Soyutlama (Analiz, Resolution, Abstraction): Bir parçanın talî (ikinci derece, secondary) niteliklerini bir yana koyup onun aslî özelliğini kavrama.

Verilen önermelerde varlıkların asli özelliklerini saptayın.

Örnekler

  • Ali ve Ahmet kardeştir.
  •  Ali’nin babası Selman’dır.

Çıkarım : Buradan Selman’ın Ahmet’in de babası olduğu anlaşılmalıdır.

  • Okulun önü çok kalabalıktı.
  • Hüseyin de okulun önündeydi.

Çıkarım: Buradan Hüseyin’in de kalabalıktan biri olduğu anlaşılmalıdır.

MUKAYESE(KARŞILAŞTIRMA)

Farkları ve benzerlikleri kavramadır.

İki şekli vardır:Birleştirme ve soyutlama

  • Birleştirme (Sentez, Composition):Bazı bakımlardan birbirine benzeyen parçaların (cüz, ferd) benzemeyen yanlarını bir yana koyup, benzer nitelikleri itibariyle onları bir araya getirme.
  • Soyutlama (Analiz, Resolution, Abstraction):Bir parçanın talî (ikinci derece, secondary) niteliklerini bir yana koyup onun aslî özelliğini kavrama.

Verilen önermelerde varlıkların asli özelliklerini saptayın.

4.HİPOTEZ (Tahmine Dayalı Sonuç)

Gözlemi yapılan olaylar hakkında uygun ve gerekli bir açıklama yapmaktır. (Tahmine dayalı)

Bu Sorularda Verilen Bağıntılardan Hipotetik( Olasılıklı) Sonuçlara Ulaşmak gerekir.

5.SAFSATA (Yanlış Mantık Yürütme)

Başkalarını yanıltmak ve şaşırtmak için görünüşten doğru, gerçekte yanlış olan kıyas şekilleridir. Tartışmalarda bazı kimselerin ustalıklı kelime oyunlarıyla karşısındakini şaşırtarak yanlış sonuçlar çıkarmaları ve sorunu başka yola dökmeleridir.

Örnek:

Nadir olan şey kıymetlidir.

Kör at nadirdir.

O halde kör at kıymetlidir.

Örnek:

Bir buğday tanesi yığın yapmaz.

İki, üç, dört, tane de yığın yapmaz.

Öyleyse yüz bin tane yığın yapmaz.

Dikkat!

Akıl Yürütme İçin En Önemli Beceri İlişkilendirme Becerisidir.

6.İLİŞKİLENDİRME MANTIĞI

Olaylar, nesneler, kişiler durumlar arasında var olan karşılıklı bağlılık.

Değişkenler arasında aynı ya da ters yönde var olan karşılıklı bir ilginin bulunmasıdır.

Dikkat!

Ters Yönde ilişki de ilişki kabul edilir.

– İyi – kötü (Ters yönde ilişki var . )

– Siyah – kara ( Aynı yönde ilişki var.)

Bu Sorulardaki İlişkiler Nelerdir?

A-  Zaman Açısından Sıralanış

Örnek: Ahmet Ali’den önce fakat Zeki ‘den sonra sınava girmiştir.

B – Mekân Açısından Sıralanış

Örnek: A Kenti B ‘nin güneyinde C’nin doğusundadır.

C – Üyelik ya da Bir Grubun Elemanı Olma Koşulları

Örnek: Komiteye Ahmet girerse Ali ‘de girecektir.

D- Neden Sonuç İlişkisi

Örnek: Dede öldü, üzüntüsünden nine de öldü.

E- Sabit Değişmez İlkelere Dayalılık

Örnek: Mehmet altıncı katta oturmaktadır. Süleyman yedinci katta oturmaktadır.

F- Değişebilir İlişkilere Dayalılık

Örnek: Ahmet ya ressam yada müzisyendir. Fatih sağlıkla ilgilidir.

Soru Tipi

Üç katlı bir apartmanın her katında ikişer daire bulunmaktadır. Avcı, Bakır, Cevizci, Duman, Ekici ve Fırtına ailelerinin oturduğu dairelere ilişkin kimi bilgiler şu şekildedir:

Her dairede yalnızca bir aile oturmaktadır.

Avcı ailesi en üst kat olan üçüncü katta oturmaktadır.

Cevizci ailesi, Ekici ailesinin üstündeki katlardan birinde oturmaktadır.

Fırtına ailesi, Cevizci ailesinin üstündeki katlardan birinde oturmaktadır.

Soru Tipi

Ahmet, Bekir, Ceren, Demir, Elif, Fatma ve Galip isimli öğrenciler ders kayıtları sırasında kimya, matematik veya tarih derslerinden birini seçmiştir. Öğrencilerin ders seçimlerine ilişkin kimi bilgiler şu şekildedir:

Matematik dersini üç kişi seçmiştir.

Kimya dersini seçen iki kişiden biri Elif’tir.

Bekir ve Ceren aynı dersi seçmiştir.

Demir, Elif ve Fatma adlı öğrencilerden her biri farklı dersleri seçmiştir.

Bu sorularda önemli olan verilen önermeler arasındaki ilişkiyi saptayıp ona göre basit mantıksal bağlar kurmaktır.

 

III. BÖLÜM: ÖNERMELER

Paragrafta Hız- ALES ve DGS için Sözel Mantık-1

Önerme Nedir?

Doğruluğu  ya da yanlışlığı ispatlanabilen kesin yargılara denir.

  • Ali, Cem’in amcası, Süleyman’ın babasıdır.(önerme)
  • Türkiye’nin başkenti Ankara’dır.(önerme)
  • Ali -Selma’nın kardeşidir. (önerme)

Dikkat! Öznel yargılar önerme kabul edilmez.

ÖNERME TİPLERİ

A. Yargının Gerçekleşmesi Bakımından Önermeler

Olumlu Önermeler: İşin, oluşun, kılışın, olayın, durumun gerçekleştiğini bildiren önermelerdedir.

  • Şaban üçüncü katta oturuyor.
  • İbrahim 100 m koşusuna katılmıştır.

Olumsuz Önermeler: Yargının gerçekleşmediğini bildiren önermelerdir.

  • Fatma’nın gittiği yere Elvin gitmemiştir.
  • Selvi ikinci odada değildir.

B.Nicelik Yönünden Önermeler

1.Tümel( bütüncül) Önermeler:

  • Sınıftaki herkes pikniğe gitti.
  • Herkes farklı bir dönemde kampa gitmiştir.

2.Tikel Önermeler: Bir grubun bir kısmını ele alan önermelerdir

  • Kimi adaylar gergin olur.

( Buradan bazı adayların gergin olmadığı da anlaşılmalıdır.)

  • Bazı köylüler pazara ürün götürmez.

(Buradan bazılarının da pazara  ürün götürdüğü anlaşılmalıdır.

Tekil Önermeler: Öznenin tek olduğu önermelerdir.

  • Ali, Buket, Ceyda akşamları çalışır.
  • Sadece Süleyman gündüz çalışır.

C. Koşullu Önermeler

1.Bitişik Koşullu Önermeler: Yargılardan biri gerçekleşmişse diğeri de gerçekleşir.

  • AKBİL doluysa bu otobüse binersiniz.
  • Ali okula gitmişse ben de giderim.
  • ‘’Bursa’’ sözcüğünün içinde A harfi varsa ‘’Kütahya’’ sözcüğünde de vardır.

2.Ayrık Koşullu Önermeler: Yargılardan biri gerçekleştiği diğerinin gerçekleşmediği önermelerdir.

  • Ali ya ressamdır ya da sağlıkçıdır.
  • Selam 3. katta değilse 5. kattadır.

D. Birbirine Bağlı Önermeler:

  • Ali ve Derya üçüncü katta oturmaktadır.
  • Selma da Hüseyin de tiyatroya gitmiştir.
  • Hatice Perşembe ve Cuma siyah eteğini giymektedir.
  • Tayyar ve Cafer aileleri hafta sonu nikah kıymaktadır.

Dikkat!

Sözel akıl yürütme (muhakeme) becerileri sorularını çözümleyebilmek için önermelerin niteliklerini çözümleyebilmek gerekir.

Aklında Bulunsun! Paragrafta Hız ve ALES ve DGS için Sözel Mantık-1

KPSS, ALES ve DGS Sözel Akıl Yürütme sorularında öncelikle hangi önermeler arasında bir bağlantı varsa onu bulmalısınız.

 

YÖNLENDİRİCİ SÖZCÜKLER

 

«VE»  BAĞLACI

Verilen önermelerin hepsinin yargılarının gerçekleştiği veya gerçekleşmediği durumlarda kullanılır.

  • Özge ve Özhan sinemaya gitmiştir.

(Bu durumda bir sınıflandırma yapsaydım Özge ve Özhan’ı aynı gruba dâhil ederdim.)

Dikkat!

’’ Ve’’ bağlacıyla aynı anlama gelen’’ de , de…..de, hem …..hem’’ bağlaçlarının da cümledeki kullanım özelliklerine dikkat etmelisiniz.

  • Ahmet de Mehmet de 4A arabasına binmektedir.
  • Hem Selma hem Bahri kimyayı seçmeli almaktadır.

 

VEYA (YA DA)

Bu bağlaçla birbirine bağlanan yargılardan en az biri doğrudur.

  • Katılımcılardan doktor olan, Aşkın veya Selami’dir.

( Buradan Selami’nin veya Aşkın’ın doktor olduğu anlaşılmalıdır.)

  • Ceyda sinemaya ya da tiyatroya gitmektedir.

(Buradan Ceyda’nın sinema veya tiyatrodan birine gittiği anlaşılmalıdır.)

 

HARİÇ=SALT=SADECE = YALNIZ= ANCAK

Bu sözcüklerin bulunduğu önermelerde sözü edilen kişi, olay, durumla ilgili tek hüküm vardır.

  • Sinema biletini sadece Ali almıştı. (Buradan diğerlerinin sinema bileti almadıkları anlaşılmalıdır.)
  • Ali hariç herkes kalemini almıştı.(Buradan Ali’nin kalem almadığı anlaşılmalıdır.)
  • Cafer dükkânında gül hariç bütün çiçekleri satmaktadır. (Buradan Cafer’ in gül satmadığı ama karanfil sattığı anlaşılmalıdır çünkü karanfil de bir çiçektir.)

EN,  DAHA, KADAR, İSE…VB.

Siyah kitap, kırmızı  kitaptan daha ağırdır.

Bu yargıdan,

  • Kırmızı kitap ağırdır.
  • Siyah kitap daha ağırdır.

yargıları çıkarılabilir.

Dikkat!

Siyah kitabın kırmızı kitaptan ağır olması kırmızı kitabın hafif olduğunu göstermez. Ama siyah kitaptan daha hafif olduğu söylenebilir.Paragrafta Hız- ALES ve DGS için Sözel Mantık-1

Örnek Soru:

Bir cumartesi günü Ali, Burak, Hüseyin adlı erkeklerle, Ceren, Demet, Eda, Fatma, adlı kızlar sinemaya, tiyatroya ya da maça gitme seçeneklerinden birini tercih etmiştir. Bu kişilerin tercihleriyle ilgili olarak aşağıdaki bilgiler verilmiştir:

Eda sinemaya gitmiştir.

Burak, Ceren ile aynı yere gitmiştir; Demet ise onlardan farklı bir yere gitmiştir.

Tiyatroya yalnızca iki kız gitmiştir.

İkisi erkek, biri kız olmak üzere üç kişi maça gitmiştir.

Bu bilgilere göre, aşağıdakilerden hangisi kesinlikle doğrudur?

Örnek Çözüm:

A) Demet maça gitmiştir.(Yanlış , tiyatroya gitmiş.)

B)Ali maça gitmiştir.(Olabilir.)

C)Fatma sinemaya gitmiştir.(Olamaz, tiyatroya gitti.)

D)Hüseyin ve Burak maça gitmişlerdir.(Olabilir, onlar ya sinema ya da maça gidebilirler.)

E) Eda ve Ceren farklı yerlere gitmişlerdir. (Kesin doğru çünkü eda sinemaya ceren de maça gitti.)

Yanıt: E

Aşağıdakilerden hangisi kesinlikle yanlıştır?

A)Hüseyin maça gitmiştir. (olabilir)

B)Ali sinemaya gitmiştir. (olabilir)

C)Burak ve Ceren sinemaya gitmişlerdir. (Gidemezler çünkü Eda kesin sinemaya gidiyor, kalan iki kız da tiyatroya gideceği için maça gidecek kız bulamayız.)

D)Ali ve Eda farklı yerlere gitmişlerdir.(olabilir)

E)Hüseyin ve Fatma farklı yerlere gitmişlerdir.(doğrudur)

Yanıt: C

Aşağıdakilerden hangisinin, nereye ve kimlerle gittiği kesin olarak bilinmektedir?

A) Ali B) Hüseyin C) Ceren          D)Demet                       E) Eda

Yanıt: D

Not: Neden ‘’D’’ olduğunu düşünün.

 

 

1
  Related Posts

Yorumlar

Yorum Ekle


error: İçerik Korumalıdır !!