“Tanı, Cevap Ver, Daha Güzeliyle Karşılık Ver: Kur’anî İletişim İlkeleri”
Ve iza huyyitum bi tahıyyetin fe hayyu bi ahsene minha ev rudduha. İnnallahe kane ala kulli şey’in hasiba.
Size, selam verildiği zaman, ondan daha iyisiyle veya aynısıyla karşılık verin. Kuşkusuz ki Allah, Her Şeyi Hesaplayan’dır.(Nisa,86)
📜 Kur’an’a Göre Pozitif İletişim Manifestosu
(Nisa 4/86 merkezli)
1. Tanıma İlkesi – “Ve izâ huyyîtum bi tahıyyetin…”
- İnsan, varlığını tanınmakla değerli hisseder.
- Her selam, her hitap, her mesaj bir tanıma davetidir.
- Tanımamak → yok saymak → psikolojik zarar.
✅ İlke: İletişimde ilk adımı görmezden gelme.
2. Asgari Adalet İlkesi – “…ev rudduhâ”
- En azından aynı düzeyde cevap vermek, muhatabı değersiz bırakmamak demektir.
- Denk karşılık → eşitlik ve saygı algısını korur.
✅ İlke: Cevap vermek, nezaket değil sorumluluktur.
3. İhsan İlkesi – “…fe hayyû bi ahsene minhâ…”
- İletişimin üst ahlakı, daha güzeliyle cevap vermektir.
- Bu, sıradan nezaketi ruhu besleyen bir iyilik haline dönüştürür.
- Güleryüz, tatlı dil, ilave dua, hal-hatır sorma → “selamı büyüten diller.”
✅ İlke: İletişimde daima pozitif spiral kur.
4. İçtenlik İlkesi – “…İnnallâhe kâne alâ kulli şey’in hasîbâ”
- İletişimde ölçü sadece kelime değildir; niyet ve samimiyet de hesaba katılır.
- Yapmacık veya gönülsüz bir cevap, görünüşte nezaket ama içerikte yabancılaştırmadır.
✅ İlke: Samimiyet olmadan iletişim, ruhsuz bir formalitedir.
5. Psikolojik İyilik İlkesi
- Selam → güven, aidiyet, değer duygusu.
- Daha güzel cevap → pozitif duygu, moral yükselmesi.
- İletişim → sadece bilgi aktarımı değil, ruh iyileştirme eylemi.
✅ İlke: Konuşman, karşındakinin ruhunu onarsın.
6. Süreklilik İlkesi
- “İzâ (ne zaman ki)” ifadesi, bunun sürekli geçerli bir ilke olduğunu gösterir.
- Pozitif iletişim, özel günlerle sınırlı değil; her zaman, her yerde uygulanmalıdır.
✅ İlke: Pozitif iletişim bir istisna değil, hayat tarzıdır.
🌟 Özet:
Kur’an’a göre pozitif iletişim:
- Tanı (görmezden gelme),
- Cevap ver (adalet),
- Daha güzeliyle karşılık ver (ihsan),
- Samimi ol (ihlâs),
- Ruhu onar (psikolojik iyilik),
- Her zaman uygula (süreklilik).
Ayeti, iletişim dili ve psikolojik iyilik hali yönünden değerlendirir misin?
Nisa 86. ayet, sadece dini bir selamlaşma kuralı değil, aynı zamanda iletişim psikolojisi ve psikolojik iyi oluş açısından da zengin mesajlar içerir. Gelin ayeti bu lenslerle inceleyelim:
1. “Ve izâ huyyîtum bi tahıyyetin…” – Selam bir iletişim kapısıdır
- Selamlaşma, iletişimin ilk temasıdır. Psikolojide buna “açılış hareketi” denir: kişinin karşısındakine “Ben sana açığım, senin varlığını önemsiyorum” mesajı vermesi.
- İnsan beyninde selam, aidiyet ve güven duygusunu tetikler. Sosyal psikoloji araştırmalarına göre basit bir selam, bireyde değerli hissetme duygusunu güçlendirir.
- Bu yüzden ayet, selamı “ihmal edilemez” bir sorumluluk yapar. Çünkü iletişimin ilk kapısını açmak, insan ilişkilerinde köprü kurmaktır.
2. “…fe hayyû bi ahsene minhâ ev rudduhâ” – İletişimde pozitif spiral kurmak
Burada iki düzey görüyoruz:
a) “bi ahsene minhâ” (daha güzeliyle karşılık verin)
- Psikolojik olarak bu, olumlu pekiştirmedir.
- İnsan “selamına daha güzel karşılık” aldığında, beyninde dopamin ve oksitosin salgılanır; bu, güveni ve yakınlığı artırır.
- İletişim dili açısından:
- “Selâmün aleyküm”e sadece “Ve aleyküm selâm” demek yerine “Ve aleyküm selâm ve rahmetullah, nasılsınız?” demek → daha derin ilgi katar.
- “Günaydın”a “Size de hayırlı sabahlar, umarım gününüz huzurlu geçer” → sıradan nezaketi psikolojik destek haline dönüştürür.
b) “ev rudduhâ” (yahut misliyle iade edin)
- Bu da iletişimde adalet düzeyini temsil eder: “en azından karşılık ver, boş bırakma.”
- Psikolojik açıdan: Hiç karşılık vermemek, kişide yok sayılma / değersizlik duygusu doğurur.
- O yüzden “denk karşılık” bile, muhatabın psikolojik bütünlüğünü korur.
👉 Burada Kur’an, sosyal etkileşim için asgari güven zemini (adalet) ve üst düzey pozitiflik (ihsan) modelini kuruyor.
3. “…İnnallâhe kâne alâ kulli şey’in hasîbâ” – İçtenlik ve niyet boyutu
- İletişimde sadece söz değil, niyet ve içtenlik de önemlidir.
- Bazen bir selam, gönülsüzce veya “formaliteden” verilir. Bu, muhatapta samimiyet eksikliği hissi doğurur.
- Ayetin “Allah her şeyin hesabını görür” kapanışı, iletişimin ahlaki sorumluluk olduğunu hatırlatır:
- Samimiyet → psikolojik güveni artırır.
- Riyakârlık → iletişimde “görünmeyen stres” üretir.
4. Psikolojik İyilik Haliyle Bağlantısı
- Aidiyet: Selam, bireyi topluluk içinde değerli hissettirir.
- Güven: Selamlaşma, “ben sana zarar vermeyeceğim, dostane yaklaşıyorum” mesajı taşır → bu, evrimsel psikolojide tehdit algısını azaltır.
- Pozitif duygular: Daha güzel karşılık, kişinin ruh hâlini yukarı taşır; kendini daha iyi hissetmesine yol açar.
- Stres azalması: Güleryüzlü ve içten bir selam, kişinin kortizol seviyesini düşürür; bu da psikolojik iyilik halini destekler.
- Karşılıklı sorumluluk: Selamlaşma, tek taraflı değil karşılıklı bir eylemdir; bu, ilişkilerde denge ve adalet algısını pekiştirir.
5. İletişim Dili Açısından Model
Ayeti modern iletişim diliyle şöyle kodlayabiliriz:
- Selamı gör, cevapsız bırakma. (Tanıma)
- En azından denk bir cevap ver. (Adalet)
- Daha güzeliyle karşılık ver, ilişkini güçlendir. (İhsan)
- Bunu samimiyetle yap. (İçtenlik / Hasîb bilinci)
Bu model, hem günlük selamlaşmada hem de e-posta, mesaj, sosyal medya gibi dijital iletişimde uygulanabilir.
🔑 Sonuç:
Nisa 86. ayet, iletişim dilini en düşük seviyede adalet, en yüksek seviyede ihsan üzerine kurar. Psikolojik iyilik hali açısından ise, selamlaşmayı bağ kurma, güven verme, değer hissettirme ve pozitif duyguları yayma pratiği haline getirir.
