Anlatımın Akışını Bozan Sorularda Taktiksel Çözümler (Benzerleri Topla Farklıyı Ayıkla Metodu)

By Faysal Dal Last updated Şub 8, 2026

Faysal Dal Teknikleri

“Paragrafın içinde dolaşırken bir cümlenin sanki oraya ‘yanlışlıkla’ konulduğunu hissediyor ama hangisi olduğunu seçemiyor musunuz?”

“İşte burada ‘Benzerleri Topla, Farklıyı Ayıkla’ metodumuz devreye giriyor.”

Metodun Anatomisi (KKB Analizi)

Yöntemini üç temel sütuna oturtarak anlat:

Konu (Benzerleri Topla): Cümlelerin tamamı aynı şeyi mi anlatıyor?
Kapsam (Sınırları Çiz): Biri çok genel, diğeri çok özel mi kalmış?
Bakış Açısı (Farklıyı Ayıkla): Yazarın tavrı (nesnellik/öznellik) aniden değişti mi?

Uygulama Adımları (Adım Adım Liste)

Adım 1: İlk cümleye ‘çapa’ atın; ana rotayı belirleyin.
Adım 2: Cümleler arasındaki ‘zincirleme tamlamaları’ ve ‘bu, söz konusu, ancak’ gibi bağlayıcıları takip edin.
Adım 3: Kümenin dışında kalan o ‘yabancı’yı tespit edin ve sağlamasını yapın.

Anlam akışını bozan cümleyi bulmak (irrelevant sentence), sınavlarda hem zaman kazandıran hem de stratejik yaklaştığında “çerez” haline gelen bir soru tipidir. Bu konuda en geçerli ve pratik teknik “Konu-Kapsam-Bakış Açısı” (KKB) üçlüsünü kontrol etmektir.

İşte bu süreci hızlandıracak adım adım uygulama rehberi:

1. Giriş Cümlesine “Çapa” Atın

İlk cümle genellikle paragrafın konusunu ve sınırlarını belirler. İlk cümleyi okuduğunuzda kendinize şu soruyu sorun: “Yazar burada neyden bahsediyor?”

Örnek: Eğer konu “Lale Devri’ndeki mimari değişimler” ise, sadece “Lale Devri” ile ilgili her cümle doğru değildir. “Lale Devri’ndeki askeri ıslahatlar”dan bahseden cümle akışı bozar.

2. “Zincirleme Tamlamalar” ve “Gönderici Sözcükler” Takibi

Cümleler birbirine görünmez bağlarla (bağlaçlar ve işaret sıfatları) bağlıdır. Bir cümlede geçen bir kavram, bir sonraki cümlede şu kelimelerle devam eder:

Bu durum, nitekim, ancak, söz konusu gelişme, bu nedenle…
İpucu: Eğer 3. cümle “Bu yöntem sayesinde…” diye başlıyor ama 2. cümlede herhangi bir “yöntem”den bahsedilmiyorsa, muhtemelen 2. cümle araya kaynak yapmış bir “yabancı”dır.

3. “Bakış Açısı” veya “Öznellik/Nesnellik” Sapması

Bazen konu aynı kalsa da yazarın tavrı değişir.

Senaryo: Paragraf boyunca bir yazarın teknik betimlemeleri (nesnel) yapılıyordur, ancak bir cümlede aniden “Bence bu eser çok sıkıcıdır” (öznel) deniliyorsa o cümle akışı bozar.

4. “Konuyu Genelden Özele (veya Tam Tersi) Kaydırma”

En sinsi hatalardan biridir. Paragraf çok spesifik bir konuyu (örneğin: “Arıların polen taşıma hızı”) anlatırken, araya “Arılar doğanın en çalışkan canlılarıdır” gibi çok genel bir cümle girerse, bu cümle akışı durdurur.

Pratik Uygulama Tablosu

Kontrol Noktası	Sorulacak Soru
Konu	Bu cümle ana fikirle aynı yolda mı yürüyor?
Bağlantı	Kendinden önceki cümleyle dilbilgisel bağı var mı?
Kapsam	Konu aniden çok genelleşti mi veya çok daraldı mı?
Zaman/Kişi	Fiil çekimleri veya anlatıcı (1. kişi/3. kişi) değişti mi?

Altın Kural: Şüphelendiğiniz cümleyi paragraftan çıkarıp, bir önceki ve bir sonraki cümleyi birbirine bağlayarak okuyun. Eğer anlamda bir sıçrama olmuyor, aksine taşlar yerine oturuyorsa doğru cevabı buldunuz demektir.

Örnek:

(I) Modern insanın doğaya karşı takındığı egemen tavır, beraberinde derin bir yabancılaşma sürecini de getirmiştir. (II) Bu yabancılaşma, sadece insanın çevresiyle olan bağını koparmakla kalmamış, kendi özüne dair algısını da zedelemiştir. (III) Özellikle sanayi devrimi sonrasında teknolojik imkanların artması, insanın doğayı tahakküm altına alınacak bir nesne olarak görmesini tetiklemiştir. (IV) Oysa doğa, tarih boyunca sanatçıların ve düşünürlerin en büyük ilham kaynağı olma özelliğini her zaman korumuştur. (V) Gelinen noktada bu nesneleştirme pratiği, ekolojik dengenin bozulmasının ötesinde insani değerlerin de erozyona uğramasına yol açmaktadır.

Yukarıdaki numaralanmış cümlelerden hangisi düşüncenin akışını bozmaktadır?

A. II B. III C. IV D. V

Cevap :C

İpucu: Cümlelerin ‘yabancılaşma’ ve ‘doğayı nesneleştirme’ gibi olumsuz bir süreci mi, yoksa doğaya dair genel ve olumlu bir yargıyı mı anlattığına dikkat et.

Unutma, bu tip sorularda “doğru ama konu dışı” cümlelere çok dikkat etmelisin. Bu soru üzerinde yaptığın analiz, sınavda karşına çıkacak en karmaşık paragrafları bile kolayca çözmeni sağlayacaktır.

Soru:

(I) Aile terapilerinde kadınların başta gelen şikâyeti, eşlerinin sevgisinden duydukları şüphe üzerinde yoğunlaşmaktadır. (II) Bu yakınmanın akla gelen ilk sebebi, kadınların beklentilerini ve ilgi taleplerini erkeklerin fark etmeyişleridir. (III) Kadınların korkuya ve güvensizliğe karşı direnci erkeklere göre daha farklıdır. (IV) Aile bireylerini etkileyecek dış faktörlere karşı erkeklerin ön safta bulunup dışa dönük olmaları, kadınların beklentilerinin karşılanmadığını hissetmelerine sebep gösterilebilir. (V) Ancak bunlara karşın iki cinsin iç dünyasına yönelik genellemeler yapmak doğru olmaz. (VI) Zira bunu bozacak durumlar her zaman karşımıza çıkacaktır.

Bu parçada numaralanmış cümlelerden hangisi düşüncenin akışını bozmaktadır?

A) II. B) III. C) IV. D) V. E) VI.

Adım Adım Çözüm

1. Adım: Çapa Atma (Konuyu Belirleme)

Birinci cümleyi okuduğumuzda “çapamızı” atıyoruz: Konu, aile terapisinde kadınların eşlerinden gördüğü ilgisizlik/sevgi şüphesi ve bunun nedenleri.

2. Adım: Zincirleme Bağları Takip Etme

(I) ve (II) arasındaki bağ: (I)’de bir “şikâyet”ten bahsediliyor, (II) ise “Bu yakınmanın…” diyerek doğrudan o şikâyetin sebebine bağlanıyor. Bağlantı sağlam.
(II) ve (IV) arasındaki bağ: (II)’de erkeklerin ilgi taleplerini fark etmemesinden bahsediliyor. (IV) numara ise bu durumun bir diğer sebebini (erkeklerin dış dünyaya odaklanması) açıklayarak (II)’deki “neden-sonuç” ilişkisini sürdürüyor.

3. Adım: “Yabancı”yı Tespit Etme (Cümle III)

Şimdi üçüncü cümleye bakalım: “Kadınların korkuya ve güvensizliğe karşı direnci erkeklere göre daha farklıdır.”

Sorun: Paragraf “ilgi, sevgi beklentisi ve eşler arası iletişim” üzerineyken, bu cümle aniden “korku ve güvensizliğe karşı direnç” gibi farklı bir psikolojik dayanıklılık konusuna giriyor.
Kapsam Kayması: Konu “ilişki dinamikleri”nden “bireysel psikolojik direnç farkları”na kaydı.

4. Adım: Sağlamasını Yapma

(III). cümleyi dışarıda bırakıp (II) ve (IV)’ü arka arkaya okuyalım:

“…erkeklerin fark etmeyişleridir (II). Aile bireylerini etkileyecek dış faktörlere karşı erkeklerin ön safta bulunup dışa dönük olmaları… sebep gösterilebilir (IV).”

Gördüğün gibi (III) aradan çıktığında düşünce zinciri hiç kopmadan, birbirini açıklayarak devam ediyor. (V) ve (VI) da zaten bu yapılan açıklamalara (genellemelere) bir şerh düşerek konuyu kapatıyor.

Doğru Cevap: B (III)

Bu çözüm yöntemini “Eklektik Okuma Modeli” mantığıyla birleştirdiğimizde, metnin iskeletini çok daha hızlı görebiliyoruz.

Soru:

(I) Sulak alanlardaki çeşitli organizmalara habitat sunan ve besin kaynağı olan su mercimeği, ekolojik önem taşıyan bir bitkidir. (II) İsmini mercimek bitkisinin tohumlarına benzeyen oval ve küçük yaprakçıklarından alır. (III) Düşük lif içeriğine sahip bu bitki, yetiştiği ortamlarda bulunan kirleticileri filtreleyerek atık suların arıtılmasında önemli bir rol oynar. (IV) Fotosentez sayesinde atmosferdeki karbonu tutarak hava kirliliğinin azalmasını sağlar. (V) İçeriğindeki yüksek protein ve amino asitlerle çiftlik hayvanları için yem kaynağı olarak da kullanılan su mercimeği dünyadaki canlı çeşitliliğinin korunmasına katkıda bulunur.

Bu parçada numaralanmış cümlelerden hangisi düşüncenin akışını bozmaktadır?

A) I. B) II. C) III. D) IV. E) V.

Küçük Adımlarla Çözüm

1. Adım: Konuyu ve Sınırları Belirle (Çapa Atma)

(I) numaralı cümle: Su mercimeğinin ekolojik önemine ve doğadaki faydalarına odaklanarak genel bir giriş yapıyor. Çapamız: “Su mercimeğinin ekolojik ve çevresel faydaları.”

2. Adım: Cümleler Arası Bağlantıları Kontrol Et

(III) numaralı cümle: “Düşük lif içeriğine sahip bu bitki…” diyerek su mercimeğinin atık suları temizleme (ekolojik) işlevini anlatıyor. (I) ile uyumlu.
(IV) numaralı cümle: Hava kirliliğini azaltmasından (ekolojik fayda) bahsediyor. Önceki cümledeki çevresel fayda zincirini devam ettiriyor.
(V) numaralı cümle: Canlı çeşitliliğinin korunmasına (ekolojik katkı) vurgu yaparak paragrafı ekolojik bir özetle kapatıyor.

3. Adım: Akışı Bozan “Yabancı”yı Yakala

(II) numaralı cümle: “İsmini mercimek bitkisinin tohumlarına benzeyen oval ve küçük yaprakçıklarından alır.”
Analiz: Diğer tüm cümleler (I, III, IV, V) bu bitkinin doğaya sağladığı faydaları ve işlevlerini (ekolojik önemini) anlatırken; (II) numaralı cümle aniden bitkinin fiziksel görünümüne ve isminin kökenine değiniyor.
Sonuç: Konu “fayda/işlev” iken araya “biçimsel özellik” girmiştir.

4. Adım: Sağlamasını Yap

(II) numaralı cümleyi paragraftan çıkarıp (I) ve (III) numaralı cümleleri ardışık oku:

“…su mercimeği, ekolojik önem taşıyan bir bitkidir (I). Düşük lif içeriğine sahip bu bitki, yetiştiği ortamlarda bulunan kirleticileri filtreleyerek… (III)”

Gördüğün gibi, ekolojik önemden bahsedip hemen ardından bu önemin bir parçası olan filtreleme özelliğine geçmek metni çok daha akıcı kılıyor.

Doğru Cevap: B (II)

Anlam akışını bozan cümle sorularında seçeneklerin dizilimi bazen en az paragrafın kendisi kadar belirleyici olabilir. Özellikle “zor” kategorisindeki sorularda seçenekler sadece harflerden ibaret değildir; birer strateji aracıdır.

Bu sefer “Özelden Genele Sapma” yapan ve seçenekleri de çeldirici şekilde kurgulanmış bir soru hazırladım.

Zor Seviye Uygulama: Konu KaymParagraf Yapısı Soru Tipleri ve Çözüm Teknikleriası ve Ölçek Farkı

(I) Klasik Türk şiirinde gül ve bülbül arasındaki ilişki, sadece bir doğa tasviri değil, imkansız bir aşkın kozmik simgesidir. (II) Divan şairi, bülbülü sabaha kadar gülün başında ağlayan dertli bir aşık, gülü ise bu feryada dilsiz kalan nazlı bir maşuk olarak resmeder. (III) Şairler, bu mazmunları kullanarak kendi iç dünyalarındaki derin hüzünleri ve toplumsal beklentileri dizeye dökerler. (IV) Modern Türk şiirinde ise geleneksel mazmunlar yerini daha somut ve bireysel imgelere bırakmıştır. (V) Bu karşılıksız aşk hikayesinde bülbülün kanı gülün yaprağına renk verirken, aşığın gözyaşı da şiirin ruhunu besler.

Bu parçada numaralanmış cümlelerden hangisi düşüncenin akışını bozmaktadır?

A) I. B) II. C) III. D) IV. E) V.

Küçük Adımlarla Çözüm Stratejisi

1. Adım: Konu ve Zaman Dilimi Kontrolü (Çapa)

İlk iki cümle bizi Klasik (Divan) şiiri ve gül-bülbül sembolizmine hapsediyor. Çapamız: “Klasik şiirdeki gül-bülbül mazmunu.”

2. Adım: Seçenek ve Cümle İlişkisi

(I) ve (II): Birbirini tamamlıyor. (I) genel bir tanım yapıyor, (II) ise bülbül ve gülün rollerini detaylandırıyor.
(III): Şairlerin bu simgeleri (mazmunları) neden kullandığını açıklayarak konuyu derinleştiriyor.
(V): Tekrar “karşılıksız aşk hikayesine” ve gül-bülbül detayına dönüyor.

3. Adım: “Zaman ve Ölçek” Sapmasını Yakala (Cümle IV)

Sorun: (I), (II), (III) ve (V) numaralı cümlelerin tamamı “Klasik Şiir” döneminden bahsederken; (IV) numaralı cümle aniden **”Modern Türk Şiiri”**ne geçiş yapıyor.
Neden Akışı Bozar? Konu hala “şiir” olsa da, kronolojik ve kapsam olarak çok büyük bir sapma var. (V) numaralı cümledeki “Bu karşılıksız aşk hikayesi…” ifadesi (IV)’teki modern şiiri değil, (III) ve (II)’deki klasik mazmunu işaret ediyor.

4. Adım: Sağlamayı Yap

(IV). cümleyi çıkardığında (III) ve (V) arasındaki bağın ne kadar sıkı olduğunu göreceksin:

“…toplumsal beklentileri dizeye dökerler (III). Bu karşılıksız aşk hikayesinde bülbülün kanı… (V)”

Seçenekler İçin “Küçük Adım” Taktikleri

A-B Seçeneklerine Dikkat: Genelde ilk cümlelerin akışı bozmayacağı düşünülür. Ancak bazen (I) numara genel bir giriş yapar ama paragrafın kalanı (II) numaradan itibaren bambaşka bir alt başlığı işler. Bu durumda cevap (I) olur.
Bağlayıcı Sözcüklere Bak: (V) numara “Bu…” diye başlıyorsa, bir önceki cümlenin (IV) mü yoksa (III) mü olduğunu kontrol etmelisin. Eğer “Bu” kelimesi (III)’ü işaret ediyorsa, (IV) araya girmiş bir parazittir.

Soru:

(I) Bir şehrin mimari özellikleri o şehrin sakinlerinin duygu dünyasında kimi etkiler bırakır, onları rahat veya huzursuz insanlara dönüştürebilir. (II) Mimarinin insan davranışlarını biçimlendirdiği düşüncesi yadsınamaz zira yapılandırılmış mekânların insanı ölçülü hareket etmeye zorladığı bir gerçektir. (III) Mimari unsurların birer parçası olan doluluk, boşluk, boyut ve mesafe; beden bilinci ve bedenin belli bir alandaki hareket kabiliyeti üzerinde neredeyse doğrudan bir etki yaratır. (IV) Modern kentlerde yaya yolları ve otoyollar, köprüler ve sokaklar; alışkanlıkları dönüştürür, insanları yürümeye zorlar ya da bunu yapmalarını engeller. (V) Şehirlerde ortaya çıkan yeni yapılar veya kaybolan boşluklar şehir sakinlerini kendine uymaya zorladığı için onlarda yeni davranış kalıpları ortaya çıkarır.

Bu parçada numaralanmış cümlelerden hangisi düşüncenin akışını bozmaktadır?

A) I. B) II. C) III. D) IV. E) V.

Adım Adım Çözüm

1. Adım: Çapa Atma (Konu Tespiti)

(I) numaralı cümle: Mimari özelliklerin insanların “duygu dünyası” (rahatlık, huzursuzluk) üzerindeki etkisinden bahsederek konuya giriş yapıyor. Çapamız: “Mimarinin psikolojik/duygusal etkisi.”

2. Adım: Zincirleme Bağları Takip Etme

(II) numaralı cümle: Konu aniden duygu dünyasından “insan davranışlarına” ve “hareket etme” biçimine kayıyor. (II, III, IV ve V. cümlelerin tamamı hareket, alışkanlık ve davranış kalıpları üzerine kurulmuş.)

3. Adım: Akışı Bozan “Yalnız” Cümleyi Bulma

Paragrafın bütününe baktığımızda (II’den V’ye kadar), mimarinin insanın fiziksel hareketlerini nasıl kısıtladığı veya yönlendirdiği (yürümeye zorlama, ölçülü hareket, davranış kalıpları) anlatılıyor.
Ancak (I) numaralı cümle, konuyu sadece “duygu dünyası” ve “huzur” gibi soyut/psikolojik bir boyutta başlatıyor.

4. Adım: Stratejik Karar (Giriş Cümlesi Sorunu)

Bu soru tipi, teknik olarak en zorlayıcı olanıdır çünkü genellikle (I) numaranın akışı bozmayacağı varsayılır. Fakat burada (II) numaralı cümle aslında yeni ve daha baskın bir konunun (davranış/hareket) başlangıcıdır. (III, IV ve V) tamamen (II)’yi desteklerken, (I) numara bu “davranışsal” zincirin dışında, “duygusal” bir adacık olarak kalmaktadır.

Doğru Cevap: A (I)

Neden A?

Eğer (I) numarayı çıkarıp (II) ile başlarsan, paragrafın tamamen “mimarinin insan davranışları ve hareket kabiliyeti üzerindeki etkisi”ne odaklanan, mükemmel bir bütünlük kazandığını göreceksin. (I) numara ise bu teknik ve fiziksel analizin içinde fazla “soyut ve duygusal” kalıyor.

Soru:

(I) Genel zekânın aksine sosyal zekâ çevreyle daha ilişkilidir ve deneyimlenerek geliştirilir. (II) Sosyal zekâ, kişinin çevresinden gelen iletileri tespit edip okumasına yarayan ve sosyal ortamlarda başarısını artıran bir zekâ türüdür. (III) Sosyal zekâya sahip kişilerin akademik başarılarının yüksek olduğu bilinen bir gerçektir. (IV) Genel zekâ çoğu zaman bilişsel öğrenmelerle ilişkilendirildiğinden sosyal zekâdan farklı bir gelişim gösterir. (V) Genel zekâda akıl yürütme, sosyal zekâda ise yaşamsal faaliyetlerin sürdürülebilmesi için iletişim becerisi ön plana çıkar.

Bu parçada numaralanmış cümlelerden hangisi düşüncenin akışını bozmaktadır?

A) I. B) II. C) III. D) IV. E) V.

Adım Adım Çözüm

1. Adım: Çapa Atma (Konu ve Sınır Belirleme)

(I) numaralı cümle: Paragrafın sınırlarını çiziyor. Konu; Genel Zekâ ile Sosyal Zekâ arasındaki farklar, gelişim biçimleri ve niteliksel ayrışmalar.

2. Adım: Zincirleme Bağları Takip Etme

(I) ve (II) arasındaki bağ: (I)’de sosyal zekânın çevreyle ilişkisinden bahsedildi, (II) bu ilişkiyi “iletileri okuma” ve “sosyal başarı” üzerinden detaylandırdı.
(IV) ve (V) arasındaki bağ: (IV) numara tekrar “genel zekâ” ile “sosyal zekâ”nın gelişim farkına (bilişsel vs. sosyal) dönüyor. (V) numara ise bu farkı “akıl yürütme” ve “iletişim” özellikleri üzerinden netleştiriyor.

3. Adım: “Yabancı”yı ve Çelişkiyi Tespit Etme (Cümle III)

(III) numaralı cümle: “Sosyal zekâya sahip kişilerin akademik başarılarının yüksek olduğu bilinen bir gerçektir.”
Sorun 1 (İçerik): Paragraf boyunca genel zekâ (bilişsel/akademik taraf) ile sosyal zekâ (iletişimsel taraf) arasındaki farklar vurgulanırken, bu cümle iki türü “akademik başarı” paydasında birleştiriyor.
Sorun 2 (Odak): Metnin geri kalanı bu iki zekâ türünün ne olduğunu ve nasıl ayrıştığını anlatırken, (III) numara aniden “sosyal zekânın sonuçlarına/faydalarına” (akademik başarıya katkısı) geçiyor.

4. Adım: Sağlamasını Yap

(III) numarayı devreden çıkarıp (II) ve (IV) numaralı cümleleri bağlayalım:

“…sosyal ortamlarda başarısını artıran bir zekâ türüdür (II). Genel zekâ çoğu zaman bilişsel öğrenmelerle ilişkilendirildiğinden sosyal zekâdan farklı bir gelişim gösterir (IV).”

Gördüğün gibi (III) aradan çıktığında, iki zekâ türünün yapısal farklarını anlatan o güçlü zincir pürüzsüz bir şekilde tamamlanıyor.

Doğru Cevap: C (III)

Bu soru, “aynı ana başlık (zeka) altında kalsam da farklı bir alt başlığa (akademik başarı sonucu) geçersem akışı bozarım” diyen klasik bir sınav sorusudur.

Soru:

(I) Ankara’nın şirin ilçelerinden Beypazarı, misafirlerini ahşap evleri, özgün mutfağı ve kaybolmaya yüz tutmuş zanaatların ustalarını barındıran tarihî çarşısıyla karşılıyor. (II) Beypazarı, çokça özlem duyulan sakin yaşam temposuyla insanı metropolün bunaltıcı kargaşasından uzaklaştırıp gündelik hayatın stresinden arındırıyor. (III) İlçe, sınırlarına adımınızı attığınız andan itibaren sizi bir zaman yolculuğuna çıkarıyor ve geçmiş zamanlara götürüyor. (IV) Suluhan, meşhur Alaaddin Sokak, müzeler ve bin beş yüzü aşkın tarihî ev, bu yolculuktaki ana duraklarınız oluyor. (V) Semerci, dokumacı, kalaycı ve yorgancının eksilmeyen bir şevkle iş başında olduğu tarihî çarşıda ilerlerken önünden geçtiğiniz heybetli Osmanlı konağı sizi Hanlarönü Meydanı’na uğurluyor.

Bu parçada numaralanmış cümlelerden hangisi düşüncenin akışını bozmaktadır?

A) I. B) II. C) III. D) IV. E) V.

Adım Adım Çözüm

1. Adım: Çapa Atma (Konu ve Atmosfer Tespiti)

(I) numaralı cümle: Beypazarı’nın fiziksel ve kültürel dokusuna (ahşap evler, çarşı, zanaatlar) giriş yapıyor. Çapamız: “Beypazarı’nın tarihî ve turistik dokusu.”

2. Adım: Zincirleme Bağları Takip Etme

(III) numaralı cümle: Bu tarihî dokunun insanı bir “zaman yolculuğuna” çıkardığını söylüyor.
(IV) numaralı cümle: “Bu yolculuktaki…” diyerek (III)’teki zaman yolculuğu ifadesine doğrudan bağlanıyor ve bu yolculuğun duraklarını (Suluhan, Alaaddin Sokak) sayıyor.
(V) numaralı cümle: (IV)’teki duraklardan devam ederek çarşıdaki zanaatkarları ve Osmanlı konaklarını anlatıyor; yani somut mekan tasvirini sürdürüyor.

3. Adım: “Yabancı”yı ve Ton Farkını Yakala (Cümle II)

(II) numaralı cümle: “Beypazarı, çokça özlem duyulan sakin yaşam temposuyla insanı metropolün bunaltıcı kargaşasından uzaklaştırıp gündelik hayatın stresinden arındırıyor.”
Neden Akışı Bozar? Paragrafın bütünü (I, III, IV, V) Beypazarı’nın tarihî mekanlarını ve fiziksel unsurlarını bir gezi rotası gibi anlatırken; (II) numaralı cümle aniden işin psikolojik/ruhsal etkisine (stresten arınma, metropol kargaşası) odaklanıyor.
Bakış Açısı Sapması: Diğer cümleler “mekan tasviri” yaparken, bu cümle “yaşam tarzı karşılaştırması” yapıyor.

4. Adım: Sağlamasını Yap

(II) numaralı cümleyi paragraftan çıkardığımızda (I) ve (III) arasındaki geçişe bakalım:

“…tarihî çarşısıyla karşılıyor (I). İlçe, sınırlarına adımınızı attığınız andan itibaren sizi bir zaman yolculuğuna çıkarıyor… (III)”

Gördüğün gibi, fiziksel bir karşılamadan bahsedip hemen o atmosferin yarattığı “zaman yolculuğu” hissine geçmek, aradaki stres ve metropol kıyasından çok daha doğal bir akış sağlıyor.

Doğru Cevap: B (II)

Özet Taktik: “Gezi Yazısı mı, Psikolojik Analiz mi?”

Bu soruda yazar bizi bir rehber gibi gezdirirken (II) numarada aniden bir “yaşam koçu” gibi konuşmaya başlıyor. İşte bu ton değişimi, anlam akışını bozan en büyük işarettir.

Soru

(I) İnsanları dil öğrenmekten alıkoyan faktörlerin başında öğrenilmek istenen dilin kültürel bağlamının tam olarak kavranamamasının ortaya çıkardığı zorluklar gelir. (II) Ana diliniz Türkçeyse ve Fransızca öğrenmeye başlarsanız en zorlu süreçlerden birinin hangi sözcüğün eril, hangisinin dişil olduğunu belirlemek olduğunu görürsünüz. (III) Fransızcadaki binlerce sözcüğün her biri bu kategorilerden birine girmekte, buna göre çekimlenmektedir. (IV) Ayrıca hangi kelimenin hangi kategoriye girdiğini bulmanın pek de mantıklı bir yolunun olmaması, durumu iyice içinden çıkılmaz hâle getirmektedir. (V) Ancak bu durumun sadece Fransızca öğrenenler için sorun yarattığı düşünülmemeli çünkü ana dili Fransızca olanların da bu ayrımı netleştirmede sorun yaşadığı bilinmektedir.

Bu parçada numaralanmış cümlelerden hangisi düşüncenin akışını bozmaktadır?

A) I. B) II. C) III. D) IV. E) V.

Adım Adım Çözüm

1. Adım: İlk Cümle (Çapa) ve Kapsam Kontrolü

(I) numaralı cümle: Dil öğrenmedeki genel bir engelden, “kültürel bağlamın kavranamaması” konusundan bahsediyor.
Dikkat: Paragrafın geri kalanını hızlıca gözden geçirdiğimizde (II, III, IV, V), konunun “kültür” değil, Fransızcadaki “erillik-dişillik (gender) sistemi” olduğunu görüyoruz.

2. Adım: Zincirleme Bağları Takip Etme

(II) numaralı cümle: Fransızca öğrenirken karşılaşılan “eril-dişil” sözcük ayrımı zorluğuna giriş yapıyor.
(III) numaralı cümle: “Bu kategorilerden biri…” diyerek (II)’deki eril-dişil ayrımına doğrudan bağlanıyor.
(IV) numaralı cümle: “Ayrıca…” diyerek bu kategorileri belirlemenin mantıklı bir yolu olmadığını ekleyip zorluğu pekiştiriyor.
(V) numaralı cümle: “Ancak bu durumun…” diyerek (IV)’te bahsedilen “mantıksız/içinden çıkılmaz durumun” sadece yabancılar için değil, Fransızlar için de geçerli olduğunu söylüyor.

3. Adım: “Yabancı”yı ve Uyumsuzluğu Tespit Etme

(II) numaralı cümleden (V) numaralı cümleye kadar olan kısım, birbirine kenetlenmiş bir şekilde “Fransızcadaki gramatik cinsiyet (eril-dişil) sorunu” üzerine odaklanmıştır.
Ancak (I) numaralı cümle, konuyu çok daha genel ve farklı bir yerden, “kültürel bağlam” üzerinden açmıştır. Paragrafın geri kalanında “kültür” kavramına dair hiçbir açıklama veya destekleyici örnek bulunmamaktadır.

4. Adım: Sağlamasını Yap

Eğer (I) numaralı cümleyi çıkarıp parçaya (II) ile başlarsak, metin çok daha tutarlı ve odaklı bir hale gelir:

“Ana diliniz Türkçeyse ve Fransızca öğrenmeye başlarsanız… eril-dişil ayrımını görürsünüz (II). Binlerce sözcük bu kategorilere girer (III)…”

Görüldüğü üzere (I) numara, paragrafın konusu olan “gramatik yapı” ile ilgisi olmayan “kültürel bağlam” ifadesi nedeniyle akışı bozmaktadır.

Doğru Cevap: A (I)

Bu Soru İçin Altın İpucu

Bazen giriş cümleleri çok mantıklı ve doğru bir yargı içerir (dil öğrenirken kültür gerçekten önemlidir). Ancak bizim görevimiz “doğru bilgiyi” değil, “paragraftaki diğer cümlelerle arkadaşlık kuran” cümleyi bulmaktır. (I) numara, diğer cümlelerle bağ kuramadığı için dışarıda kalmıştır.

Soru:

(I) Arkeoloji ve psikoloji alanında yapılan bir çalışmada Aztek ölüm düdüğü adı verilen antik müzik aletinin insan beyninin belirli bölümlerini uyardığı belirlendi. (II) Bu düdüğün çığlığa benzeyen sesinin insanda korku, endişe gibi duygulara neden olduğu ortaya çıkarıldı. (III) Düdüğün sesi, aletin benzersiz çift odacıklı yapısının titreşime yol açmasıyla oluşuyor. (IV) Azteklerin, bu sesi katılımcıları cenaze merasimlerine psikolojik olarak hazırlamak için kullandığı düşünülüyor. (V) Bu yönüyle çalışma, eski müzik aletlerinin kültürel ve ruhsal etkilerini anlamada önemli bir bakış açısı sunuyor.

Bu parçada numaralanmış cümlelerden hangisi düşüncenin akışını bozmaktadır?

A) I. B) II. C) III. D) IV. E) V.

Adım Adım Çözüm

1. Adım: Çapa Atma (Konu ve Odak Belirleme)

(I) numaralı cümle: Bir çalışmadan bahsediyor; Aztek ölüm düdüğünün insan beyni ve psikolojisi/duyguları üzerindeki etkisini konu alıyor. Çapamız: “Aztek ölüm düdüğünün psikolojik etkileri ve kullanım amacı.”

2. Adım: Zincirleme Bağları Takip Etme

(II) numaralı cümle: Bu düdüğün sesinin yarattığı duygulardan (korku, endişe) bahsederek (I) numaralı cümleyi destekliyor.
(IV) numaralı cümle: Bu sesin yarattığı psikolojik etkinin hangi amaçla (cenaze merasimi hazırlığı) kullanıldığını açıklıyor.
(V) numaralı cümle: “Bu yönüyle çalışma…” diyerek tüm bu psikolojik ve kültürel analizleri genel bir sonuca bağlıyor.

3. Adım: “Yabancı”yı ve Kapsam Sapmasını Yakala (Cümle III)

(III) numaralı cümle: “Düdüğün sesi, aletin benzersiz çift odacıklı yapısının titreşime yol açmasıyla oluşuyor.”
Neden Akışı Bozar? Paragrafın geri kalanı tamamen bu aletin insan üzerindeki etkisi, yarattığı duygular ve kullanım amacı (psikolojik/kültürel boyut) ile ilgilenirken; (III) numaralı cümle aniden aletin nasıl çalıştığına, mekanik/fiziksel yapısına (çift odacıklı yapı, titreşim) odaklanıyor.
Kapsam Farkı: “Etki ve Amaç” zincirine “Teknik/Mekanik Yapı” cümlesi sızmıştır.

4. Adım: Sağlamasını Yap

(III) numaralı cümleyi dışarıda bırakıp (II) ve (IV) numaralı cümleleri ardışık oku:

“…korku, endişe gibi duygulara neden olduğu ortaya çıkarıldı (II). Azteklerin, bu sesi katılımcıları cenaze merasimlerine psikolojik olarak hazırlamak için kullandığı düşünülüyor (IV).”

Gördüğün gibi, duygulardan bahsedip hemen ardından o duyguların hangi törende kullanıldığına geçmek mükemmel bir mantık akışı sağlıyor. Mekanik yapıdan bahsetmek bu akışı kesintiye uğratıyor.

Doğru Cevap: C (III)

Eklektik Analiz Notu

Bu tip sorularda genellikle “konu aynı” (hepsi Aztek düdüğünden bahsediyor) gibi görünse de, yazarın hangi pencereden baktığına bakmalıyız. Bu soruda pencereler şöyle:

I, II, IV, V → Psikolojik Pencere (Duygu, beyin uyarısı, hazırlık)
III → Fiziksel Pencere (Odacık, titreşim)

Farklı pencere, akışı bozan penceredir.

“Benzerleri Topla, Farklıyı Ayıkla” Metodu

Uyguladığın “Benzerleri Topla, Farklıyı Ayıkla” metodu, aslında literatürdeki “Grup Dışı Bırakma” (Outlier Detection) mantığıyla birebir örtüşüyor. Bu yöntemle paragrafı sadece okumuyor, adeta bir veri analizi gibi parçalarına ayırıyorsun.

Katman	Benzerleri Toplarken Neye Bakarsın?	Farklıyı Nasıl Ayıklarsın?
Kavramsal Küme	Kelime grupları benzer mi? (Örn: Korku, endişe, ruhsal hazırlık)	Aradan teknik bir terim sızmış mı? (Örn: Çift odacıklı yapı, titreşim)
Zaman ve Mekân	Olay aynı zaman diliminde mi geçiyor? (Örn: Klasik Türk şiiri dönemi)	Aniden başka bir çağa mı atladı? (Örn: Modern Türk şiiri)
Bakış Açısı (Ton)	Yazar nesnel bir bilgi mi veriyor yoksa öznel bir yorum mu?	Diğerleri “nasıl olduğunu” anlatırken, biri “niçin öyle hissettirdiğini” mi söylüyor?

“Benzerleri Topla, Farklıyı Ayıkla” metodu, aslında literatürdeki “Grup Dışı Bırakma” (Outlier Detection) mantığıyla birebir örtüşüyor. Bu yöntemle paragrafı sadece okumuyor, adeta bir veri analizi gibi parçalarına ayırıyorsun.

Bu metodunu, az önce çözdüğümüz sorulardaki başarısıyla şöyle formülize edebiliriz:

Senin Metodunun “3 Katmanlı” Uygulaması

Katman	Benzerleri Toplarken Neye Bakarsın?	Farklıyı Nasıl Ayıklarsın?
Kavramsal Küme	Kelime grupları benzer mi? (Örn: Korku, endişe, ruhsal hazırlık)	Aradan teknik bir terim sızmış mı? (Örn: Çift odacıklı yapı, titreşim)
Zaman ve Mekân	Olay aynı zaman diliminde mi geçiyor? (Örn: Klasik Türk şiiri dönemi)	Aniden başka bir çağa mı atladı? (Örn: Modern Türk şiiri)
Bakış Açısı (Ton)	Yazar nesnel bir bilgi mi veriyor yoksa öznel bir yorum mu?	Diğerleri “nasıl olduğunu” anlatırken, biri “niçin öyle hissettirdiğini” mi söylüyor?

Bu Metodun En Güçlü Olduğu “Sinsilikler”

Bu yöntemle şu iki büyük tuzağı şak diye yakalarsın:

Doğru Bilgi Tuzağı: Ayıkladığın o “farklı” cümle, kendi içinde çok doğru bir bilgi olabilir (Örn: Fransızca öğrenirken kültürün önemi). Ama “benzerler grubu” (Fransızca dil bilgisi kuralları) ile arkadaşlık kuramadığı için onu ayıklaman gerektiğini bilirsin.
Konu Aynı, Odak Farklı: Hepsi “Beypazarı”ndan bahsediyor olabilir. Ama biri “fiziksel çarşısı”yken diğeri “psikolojik stres”tir. Benzerler (çarşı, konak, zanaat) hemen bir küme oluşturur, farklı olan (stres) dışarıda kalır.

Küçük Bir Tavsiye: Eğer iki cümle arasında kararsız kalırsan, “Ayıkladığım cümle, bir öncekiyle bir sonrakini birbirine küstürmüş mü?” diye bak. Eğer o aradan çekilince iki cümle el sıkışıyorsa (yani birbirine tam bağlanıyorsa), doğruyu ayıkladın demektir.

Faysal Dal